Transcript

Dzień dobry. Czas na powtórzenie wiadomości z rozdziału drugiego. I jest to rozdział, który mówił o Polsce w XV wieku. Zaczynamy. Oczywiście system powtórzeń się absolutnie nie zmienia i będziemy mówili sobie o pojęciach, o postaciach, o datach, o tym jakie były obrazy, obrazki na moich lekcjach oraz w książce i będzie to wszystko robione tematycznie, a później nasze już finalnie wydarzenia będą chronologicznie. Także zaczynamy sobie oczywiście od pojęć. I pierwszy temat to było panowanie ostatnich Jagiellonów. I pierwsze pojęcie to zjazd wiedeński. Bez dat na razie tylko chodzi o to, co to w ogóle było za wydarzenie.

Więc był to zjazd, w którym udział wzięli Zygmunt i Stary, Maksymilian i Habsburg i Władysław II Jagiellończyk, który był wtedy władcą na Węgrzech oraz w Czechach i podjęto następujące decyzje. Maksymilian przestanie popierać Krzyżaków, przestanie popierać Moskwę i do tego dochodzi jeszcze kwestia małżeństw, Habsburgów z linią Jagiellonów. Zawarto tam tylko jedno małżeństwo, czyli Ludwika Jagiellończyka z Marią arcyksiężną Habsburską. A Anna Jagelonka miała w przyszłości być żoną albo Ferdynanda, albo Karola Habsburga, ale do tego nie doszło. Viventerega, czyli koronacja, która odbyła się za życia panującego króla, kiedy wybieramy już nowego, najczęściej dziecko.

Tak było z Zygmuntem Augustem. Komisja morska to była taka komisja powołana przez Zygmunta Augusta w 1568 roku w celu rozbudowy floty wojennej polskiej na Bałtyku. Składała się ona z kaprów czy takich specjalnych licencjonowanych piratów, którzy mieli dzielić się z polskim władcą swoimi łupami. Dominium Maris Baltici, czyli walka o kontrolę na Morzu Bałtyckim albo walka o dominację na Morzu Bałtyckim, gdzie do tej dominacji będą przystępować oczywiście Polska, Moskwa, Szwecja oraz Dania. Atttyki, czyli element architektoniczny w renesansie, który polegał na przedłużeniu ściany frontowej na linii yyy wysokości dachu budynku.

żeby okazał się on nieco wyższy. Arkady. Arkady, czyli kolumny połączone łukiem, to już zresztą widzieliście na lekcji. Krusżganki, czyli wewnętrzne korytarze, które miały okalać dziedziniec. Idziemy do tematu drugiego. Przywilej piotrkowski. Nie, nie będzie wszystkich przywilejów, tylko te, które były w tym rozdziale nam wręcz niezbędne, bo mówiliśmy o tych władcach. Więc przywilej piotrkowski, przywilej z roku 1496, gdzie mieliśmy kwestie wyprawy polskiej na oczywiście Mołdawię. To była przyczyna, a skutek był taki, że chłop był przywiązany do ziemi. Tylko jeden chłop w ciągu roku mógł opuścić ziemię za zgodą swojego pana, a mieszani ziem poza miastem kupować nie mogą.

przywilej radomski, czyli Nichilnowi. Postanowienia: Nic bez zgody szlachty, nic bez zgody Sejmu uchwalonym być nie może. Przywilej sądowy. Przywilej, który był ostatnim takim przywilejem, pozbył się swojej władzy sądowej Zygmunt Stary, który od tego momentu przekazuje sprawy sądowe w ręce szlachty i ta szlachta od tego momentu będzie decydowała o tym, jaki będzie wynik sporu na przykład z chłopem. Trzy stany sejmujące, czyli nasz twór zwany sejmem walnym składał się z trzech stanów sejmujących i będziemy tam mieli izbę poselską, gdzie będzie wybór przyszłych posłów na sejmikach ziemskich. Będzie tam senat, gdzie będzie to zmienna liczba, około 150 senatorów i senatorem się jest ze względu na pełnioną funkcję w państwie.

Z wysokiego urzędu szło się od razu do Senatu. No i oczywiście będzie to król rokosz, czyli zbrojne wystąpienie szlachty przeciwko królowi, które jest zgodne z prawem. Sejmiki przedsejmowe, czyli takie sejmiki, na których wysłannicy króla przebywali na konkretny teren, mówili o tym, co będzie na Sejmie obradowane. Następnie się nad tym narazono, dyskutowano i wybierano posłów, przekazując im instrukcje sejmikowe, jak mają na tym sejmie po prostu postąpić. sejmiki relacyjne, czyli posłowie już po sejmie walnym składali sprawozdania, relacje dosłownie ze swojej misji w Sejmie. Sejmiki gospodarcze te dawały nowe podatki, a sejmiki kapturowe dawały nam bezpieczeństwo po śmierci króla, bo pilnowały porządku, jak król umierał.

Magnateria, czyli najbogatsza, najbardziej zamożna warstwa szlachecka w Polsce, która miała ogromne majątki. Nie wchodzę w szczegóły. Szlachta średnia, czyli nieco mniej zamożna warstwa szlachecka. Natomiast na to, że miała ona dosyć duże ziemie, mimo wszystko w porównaniu do magnaterii było tego niewiele, ale oczywiście w porównaniu do kolejnych dwóch warstw to i tak byli bardzo bogaci, co umożliwiało im zaangażowanie się w polityczne sprawy państwowe. Szlachta zagrodowa, czyli taka, która była najliczniejsza, było ich najwięcej. Mieszkali w swoich niewielkich zagrodach, które bardzo często nie odbiegały niczym od domu zwykłego chłopa, ale mieli coś w posiadaniu.

Hełpili się, trzymając szabelkę, hodując wąsa. Jeszcze była jedna warstwa, czyli Gołota, najbiedniejsza, która najczęściej no nie miała nawet swojego własnego domu. Najmowała się na służbę do magnatów, pełniła funkcje wojskowe czy na przykład porządkowe i tak dalej. To miało dać tutaj możliwość później wpływu również na państwo, ponieważ to dalej jest szlachta, więc oni mogli na sejmikach elekcyjnych wybierać spośród siebie tego, kto będzie na Sejmie, w jaki sposób ich reprezentował. No i mogli się dogadać z magnatem, z którego dostaną pieniądze i będą robić rzeczy, które magnat na Sejmie by sobie życzył.

Zasada równości, czyli to co mówiłem na lekcji. Szlachtc na zagrodzie, równy wojewodzie, czyli teoretycznie wszyscy mają te same prawa, ale nie wszyscy mają same pieniądze i to był dla niektórych dosyć duży problem. królewszczyzny, czyli ziemie królewskie, które były oddawane w dzierżawę magnatom. Ruch egzekucyjny to był właśnie wynikiem tych królewszczyzn i był to ruch średniej szlachty, która generalnie za czasów Zygmunta Augusta w latach 60 wymogła na nim to, aby doszło do Sejmu egzekucyjnego, żeby te królewszczyzny albo wróciły do króla, albo przynajmniej można było zrobić z tego użytek. I użytek był zrobiony w postaci wojska kwarcianego, czyli 1/4 część dochodu z królewszczyzn będzie oddawana na wojsko państwowe, które będzie nazywane potocznie wojskiem kwarcianym.

demokracja szlachecka, czyli ustrój Rzeczypospolitej przypadający na XV wiek, który głównie się tym, że jest ograniczenie władzy królewskiej na rzecz szlachty, która z kolei będzie to wszystko bardzo skrzętnie wykorzystywać, bo będzie zasadać w Sejmie, będzie podważ najważniejsze decyzje w państwie i będzie w pewnym momencie do pewnego momentu może tak wymagać na królu konkretne przywileje, które dadzą im jeszcze większe możliwości polityczne. Idziemy do tematu trzeciego. A tam była kontrreformacja, więc parę pojęć było. Zbór, czyli świątynia protestancka. Pastor to duchowny protestancki. Konsystorze, takie specjalne kalwinistyczne samorządy gminne, takie rady, które wspólnie miały podejmować decyzję odnośnie konkretnej gminy wyznaniowej.

Arianie, inaczej bracia polscy, którzy odrzucali Trójcę Świętą, którzy byli pacyfistami, nie chcieli walczyć. Mówili o tym, że nie ma Boga w trzech osobach, tylko w jednym. Jest to Bóg Ojciec. odrzucali oni kult Matki Boskiej. No i co jest istotne, chyba najbardziej istotne, dawali wolność swoim chłopom w swoich dobrach, co przysporzyło im tylko i wyłącznie później problemów. Zgoda sandomierska albo konsensus sandomierski. Było to porozumienie między luteranami, kalwinistami, braćmi czeskimi. Braci polskich w tym nie było, czyli arian. ich pominięto. Kwestia była taka, żeby wspólnie decydować o nauce, o sakramentach, a ewentualne spory doktrynalne miały się rozwiązywać w sposób pokojowy.

I tu też pojawił się ekumenizm, bo tu był jego początek. Więc ekumenizm to jest ruch, który dążył do tego, aby yyy doszło do jak najbliższej współpracy różnych wyznań z nurtów chrześcijańskich. Dysynenci. Dysynenci, czyli rozróżnieni w wierze. To są inaczej różnowiercy, czyli nie katolicy. O, może tak. Konfederacja Warszawska to jest Konfederacja, która była podpisana przed pierwszą wolną elekcją, która gwarantowała swobody i wolności religijne na terenie naszego państwa. Kościół grekokatolicki albo unicki. Powstał on na mocy unii brzeskiej, a jego wyznawcy to unici. Więc kim są unici? Unici to prawosławni, którzy uznali władzę papieża nad swoim, powiedzmy, że nurtem, nad swoim wyznaniem.

Natomiast pozostali przy obyczajach oczywiście prawosławnych. Czas na temat czwarty. Trzeci ordynek, czyli w niektórych miastach to była taka grupa reprezentująca pospórstwo w radzie miejskiej. Cechy stowarzyszenia rzemieślników Partacze, czyli rzemieślnicy, którzy nie należeli do cechów i byli tak nazywani przez tych rzemieślników cechowych, żeby troszeczkę ich poziom jakości towarów obniżyć. A tak naprawdę ten poziom jakości towarów często był taki sam jak u tych cechowych, albo nawet i nieco większy. Majster Sztyk, czyli praca mistrzowska, taki egzamin na mistrza cechowego. Prawo o gościach.

Prawo o gościach to było prawo, które miało Gdańsk polegające na tym, że tylko prawdziwi kupcy, nie jacyś podrabiańcy z Gdańska mieli prawo do tego, aby można było sprzedać coś obcemu kupcowi. Tylko oni sobie do tego prawo mogli rościć. Folwarki, czyli duże gospodarstwa rolne należące do szlachty, które nastawione były na zbyt. produkcję rolną, ale też i hodowlę drobiu, świń i tak dalej. Więc generalnie można było tutaj yyy bardzo szybko zarobić, ponieważ były ulokowane bardzo blisko żeglowych rzek, które w linii prostej miały do Gdańska sprzedać swoje towary. No i pańszczyzna to obowiązkowa praca, którą miał wykonywać chłop na polu swojego właściciela za darmo, ponieważ mieszka na jego ziemiach.

Więc to jest też pew pewnego rodzaju zapłata. Tyle jeżeli chodzi o temat czwarty. Idziemy do piątego. Unia realna, czyli ścisłe połączenie dwóch państw. Unia Lubelska to przykład unii realnej i w wyniku tej Unii Lubelskiej powstaje nowy twór państwowy Rzeczpospolita obojga narodów, gdzie będą elementy wspólne w postaci króla monety polityki podatkowej, polityki zagranicznej, a elementy odrębne to armia, skarb oraz urzędy centralne. Sądy kapturowe to sądy, które wzięły swoją nazwę od czarnych kapturów, które były nakładane przez sędziów po śmierci władcy i miały one na celu przede wszystkim dbać o porządek podczas bez królewia, żeby do anarchii nie dochodziło.

Tak mówiłem na lekcji. Elekcja viritim, czyli wolna elekcja, elekcja mążów męża, jeden za drugim, że każdy szlachcic mógł być i dokonać wyboru, w sensie zagłosować na tego, kto mógłby według nich być najlepszym przyszłym polskim królem. Pakta konwenta to były osobiste zobowiązania elekta wobec szlachty i państwa i artykuły henrykowskie to był dokument określał podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej ale też prawa obowiązki władcy. Uchwalony był podczas pierwszej wolnej elekcji za czasów Henryka Walezego, stąd artykuły henrykowskie one były niezmienne przy kolejnych wolnych elekcjach i detronizacja to złożenie króla tronu.

Tyle jeżeli chodzi o pojęcia. Idziemy sobie do postaci i wracamy do tematu pierwszego. Jan Olbracht, czyli syn Kazimierza Jagiellończyka, który był królem Polski w latach 1492501. Jednym z jego największych osiągnięć była nieudana wyprawa na Mołdawię, a wcześniej też i przywilej piotrkowski. Aleksander Jagiellończyk, syn, kolejny syn Kazimierza Jagiellończyka, który rządził w Polsce jako król w latach 1501-1506. wcześniej był wielkim księciem litewskim i to on wydał przywilej Nichilnowi. Zygmunt Stary to jest kolejny i ostatni już syn Kazimierza Jagiellończyka, który rządził w Polsce w latach 1506-1548.

To on tak naprawdę dokonał najważniejszych rzeczy politycznych, bo brał udział w Zjeździe wieleńskim, dokonał sekularyzacji zakonu pruskiego, czy tak zwany hołd pruski. prowadził wojny z Moskwą, prowadził wojny z Turcją, z którą finalnie podpisaliśmy pokój wieczysty. Albrecht Hochenolern to był ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego, a następnie książę pruski, który właśnie przez Zygmunta Starego został zsekularyzowany, czyli z państwa kościelnego stał się państwem normalnie świeckim. Stało się państwo świeckie, on był też świeckim księciem, żeby była jasność. Bonas Forca, czyli żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta była córką księcia Mediolanu i generalnie była w Polsce mecenasem sztuki.

Chciała rządzić twardą ręką, więc nie miała ona tutaj zbyt wielkiego poparcia od z polskiej szlachty, ale uważa się, że do Polski sprowadziła włoszczyznę, czyli zieleninę, na przykład szczypiorek, kalafior czy tam broku. No kalafior mało tam jest zielony, ale liście ma zielone, więc no młzczyzna. Zygmunt August, syn Zygmunta Starego, król Polski w latach 1548-1572, był koronowany w specyficzny sposób, bo poprzez koronację Vivente Rege, ale samodzielne rządy przejły dopiero po śmierci ojca w 1548 roku. Gotard Ketler, ostatni wielki mistrz zakonu kawalerów mieczowych, który został sekularyzowany w 1561 roku w układzie w Wilnie przez Zygmunta Augusta.

Filip Kalimach, włoski humanista, poeta, wychow wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka, a później doradca Jana Olbrachta. Franciszek Florentczyk, włoski architekt, który był odpowiedzialny za przebudowę zamku Wawelskiego i był autorem późniejszej oczywiście niszy nagrobnej Jana Olbrachta. Bartolomeo Bereetci. Ten z kolei kontynuował przebudowę Wawelu po usunięciu albo po śmierci Florentczyka i zaprojektował on kaplicę zygmuntowską Bernardo Morando. To była niezwykła postać, bo na zlecenie Jana Zamojskiego zaprojektował miasto idealne, czyli Zamość. Tak, Zamość. Inne postacie z polskiego renesansu to Wojciech Oczko.

Czyli on sprowadził terminologię medyczną w języku polskim, na polski powiedzmy, że rynek. Józef Struś, czyli gość, który prowadził badania dotyczące chorób serca oraz układu okrążenia, Bernard Wapowski opracował pierwsze takie bardzo dokładne jak na tamte czasy mapy Polski, Europy Wschodniej. Mikołaj Rey, autor pism politycznych, który był pierwszym człowiekiem, który zaczął pisać po polsku. Napisał on na przykład żywot człowieka poczciwego. Napisał on krótką rozprawę między panem wójtem a plebanem. Jan Kochanowski, kolejny wielki naszy pisarz naszego renesansu, autor fraszek, trenów, psalmów, ale też dramatu politycznego od prawa posłów greckich.

Andrzej Frycz Modrzewski, pisarz polityczny, który w swoim dziele o poprawie Rzeczypospolitej Ksiąg Piował zmiany ustrojowe i wzywał do tolerancji religijnej. Jakub Wujek przetłumaczył Biblię na język polski. Tyle jeżeli chodzi o temat pierwszy. Idziemy do tematu drugiego. Tu była tylko jedna postać i był to Mikołaj Sienicki, który był jednym z przywódców ruchu egzekucyjnego. Walczył on o zwrot królewszczyzn, ale też i był przedstawicielem ariańskim, czyli walczył on również o wolności religijne. Idziemy do tematu trzeciego. I tutaj był Jan Łaski Młodszy, który był polskim kalwinistą, który był propagatorem utworzenia wręcz kościoła takiego narodowego na wzór angielski i był w sumie takim przywódcą polskich protestantów.

Faust Socyn, arianin, twórca doktryny religijnej braci polskich. Wpływ jego poglądów na ówczesną Europę zachodniąśkową był dosyć znaczący, ponieważ przyczynił się on później do stworzenia racjonalizmu. Stanisław Hozjusz, biskup warmiński, który sprowadzi do Polski jezuitów. Piotr Skarga, czyli jeden z najsłynniejszych polskich jezuitów, który miał ogromne wpływy na dworze królewskim, a był też spowiednikiem Zygmunta II wzy. Idziemy do tematu uwaga, piątego, bo w społeczeństwie, czyli w temacie czwartym nie mieliśmy postaci. Mikołaj czarny Radziwił, czyli litewski przeciwnik zawarcia Unii Realnej.

Henryk Waleziusz to był pierwszy polski władca elekcyjny pochodzący z Francji. Panował w 1574 roku. Kilka miesięcy, po czym uciekł z kraju, aby tam we Francji, w swoim rodzimym państwie zasiąść na tronie jako Henryk II. Jakub uchański. Prymas w okresie bezkrólewia pełnił funkcję interreksa i on tak naprawdę był później drugim interreksem i stał na czele obozu katolickiego w Polsce. Iwan IV Groźny, jeden z kandydatów do tronu polskiego podczas pierwszej wolnej elekcji został odrzucony ze względu na wiarę. Jan II Waza to władca szwedzki w taki sam sposób został odrzucony. Ernest Habsburg to był kandydat do tronu.

Był synem cesarza Maksimiliana II. był katolikiem, ale ze względu na twardą rękę Habsburgów jego kandydatura została odrzucona. Anna Jagielonka, czyli siostra Zygmunta Augusta, która miała zostać żoną Henryka Walezego, ale ten uciekł, więc niestety obyła się smakiem, ale będzie miała męża, ale o tym w następnym rozdziale dopiero będziemy mówili. Idziemy sobie do dat, czyli do tego, co obiecałem, że będzie w sposób chronologiczny i tak też zrobimy. Zaczynamy sobie od oczywiście naszej pierwszej części, czyli przywileju piotrkowskiego. To był rok 1496. Wyprawa mołdawska Jana Olbrachta to rok 1497.

Bitwa pod Orszą 1514, zjazd wiedeński 1515. Hołd pruski 1525. Bitwa pod Obertynem 1531 pokój wieczysty z Turcją 153. Zygmunt II August zostaje królem Polski to 1548. Układ Wilnie i sekularyzacja kawalerów mieczowych 1561. Wojna północna. 1563 1570 Unia Luberska 1569 Zgoda Sandomierska 1570 Śmierć Zygmunta Augusta 1572 Akt Konfederacji Warszawskiej 1573 Pierwsza wolna elekcja 1573 Walezjusz koronany królem Polski 1574 i Unia Brzeska 1596. sześć daty zrobiliśmy szybciutko. Idziemy sobie do obrazków, do tego, co było do tej pory na lekcjach bądź w książce. Zygmunt Stary, Zygmunt August, Henryk Walezy, bitwa pod Orszą Hołd Pruski Sejm Walny Faust Socn wojna Kokosza, czy ten rokosz lwowski inaczej zgoda sandomierska Piotra Skargi Unia Lubelska, Jakub uchański Bonas Forca, miasto idealne czyli Zamość, Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Anna Jagielonka i na koniec ucieczka Walezego z Polski.

Tyle. Dziękuję bardzo i zapraszam na rozdział trzeci. Na chwilkę przerwę. Zachęcam do postawienia mi kawy za moją pracę oraz odwiedzenia mojego sklepu. Znikam. Do widzenia.

Seek backward 5s ←
Longer seek (10s) Shift ←
Play Space Seek forward 5s →
Longer seek (10s) Shift →
0:00 Auto-scroll A Copy link at current time S

Powtórzenie wiadomości 2 LO, Rozdział 2- "Złoty wiek" Rzeczypospolitej. Czas na podsumowanie!